№3-лекция тақырыбы: Фольклордағы образ бен символ поэтикасы (1 сағат. 3-аптада).

           Сабақтың мақсаты: 
-	магистранттың фольклордағы образ бен символдың қызметін анықтай білуіне;
-	қазақ фольклорындағы образдар мен символдардың ерекшелктерін ажыратуына;
-	қазақ фольклорындағы образдардың ежелгі белгілерін таба білуіне,
-	көне символдардың қалыптасуын дәлелдей білуіне үйрету.

           Сабақтың нәтижесі:
-	магистрант образдар мен символдардың әдебиеттегі көркемдік қызметін анықтай отырып, оларды ажырата, нақтылай, түсіндіре, мысалдар келтіре, талдай, талқылай алатын болады.

Адам дүниетанымының өткен бір кезеңінің нәтижесі болғанымен, тарихи рухани мұра ретінде талай ұрпақтың санасына ұялады, сөйтіп пайда болу, даму, өзгеру, бағзы бір жағдайларда ұмыт болу сияқты үрдістерді бастан кешірді. Қазір бізге келіп жеткен мифтер мен мифтік аңыздар сол бір асып-тасыған мол мұраның бір бөлшегі ғана.
Жалпы дүниенің, оның ішінде аспан мен жердің жаратылысы айтылатын мифтер мифтік сананың даму сатысының бірі болып есептеледі. Мәдени дамудан шеттеп қалған халықтарда дүниенің жаратылысы туралы мифтер кең тарамаған, тіпті кездеспеген деуге болады. Бізді қоршаған дүниенің қашан, қалай жаратылғандығы жайында әңгімелейтін мифтер - космогониялық мифтер деп аталады.
Қазақ мифтерінің енді бір саласы – адамдар, оның жаратылуы жайлы айтылатын антропогондық мифтер. Бұлар қоғамдық сананың недәуір биікке көтерілгенін айғақтайды. Себебі адамның өзі туралы, оның қайдан, қалай пайда болғандығы жайында ойлау мифтік ой-сананың күрделілене бастаған кезеңіне сәйкес.
Қоғамдық сананың салыстырмалы түрде жоғары деңгейге көтерілген тұсына, басқаша айтқанда, мифтік сананың классикалық деңгейге көтерілген кезеңдегі әңгімелер эсхатологиялық мифтер деп аталады.
	Біз осы дүниені тек символдар арқылы ғана кескіндей аламыз. Өйткені шексіз ғаламның кескінін де, мөлшерін де, оның қандай материалдан және қандай жолмен пайда болғанын да, шын мәнінде көре, біле, тани алмаймыз. Сондықтан осылардың барлығын да түсіндірудің ең қарапайым да универсал жолы символ арқылы кескіндеу болмақ. Мифология дейтініміз де – символдар жүйесі. Символдардың барлық түрінің (геометриялық, таңбалық, сөздік, сандық, кескіндік-бейнелік, т.б.), яғни олардың барынша таза тұрқынан бастап әбден қарабайырланған (натуралистік) тұрқына дейінгі өзгерістерінің жиынтығы, жүйесі болып табылады. 
	Мифтер шынайылықтың, табиғи жөн-жосықтың әр түрлі деңгейлерін символдау мүмкін, бірақ олардың барлығы да – түпкі, астам текті (құдайы) жөн-жосыққа шығарар жолдағы деңгейлік сатылар ғана. Төменгі жоғарғыны символдай алса да, жоғарғы ешқашан төменгіні символдай алмайды. 
Тақырыпқа байланысты сұрақтар:

1.	Фольклордағы образдың қызметі туралы не білесіз?
2.	Фольклордағы образдар поэтикасы жайында не білесіз?
3.	Қазақ фольклорындағы обаздар жайында айтыңыз!
4.	Қазақ фольклорындағы образдардың қызметін атаңыз!
5.	Символдың фольклордағы қызметі туралы не білесіз?
6.	Қазақ фольклорындағы символдардың қандай түрлерін білесіз?
7.	Қазақ фольклорындағы образдардың өзге халықтар фольклорындағы образдардан айырмашылығы қандай?
8.	Көне обаздар мен символдардың белгілерін қазақ әдебиетінде көруге бола ма?
9.	Қазақ фольклорында символдардың қай түрі басым келеді?
10.	Қазақ фольклордағы образдар мен символдар жайында қазақ ғалымдарының пікірі қандай?

	Пайдаланатын әдебиеттер тізімі:
  1. Қондыбай С. Толық шығармалар жинағы. 1-том. Қазақ мифологиясына кіріспе. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2008. 
  2. Ісләмжанұлы Кенжехан (Матыжанов). Қазақтың отбасы фольклоры. Монография. – Алматы: Арыс, 2007.
  3. Мыңжанұлы Н. Қазақтың мифтік аңыздары. – Алматы: Дәуір, 2002.
  4. Тойшанұлы А. Түрік-моңғол мифологиясы: Монография. – Алматы: «Баспалар Үйі», 2009.
  5. Қасқабасов С. Таңдамалы. Т.2. Мифология. Фольклор. Әдебиет – Алматы: 2014.
  6. Қасқабасов С. Ойөріс (Фольклор туралы). – Астана: Астана полиграфия, 2009.
  7. Бабалар сөзі. Жүзтомдық. – Астана: «Фолиант», 2011. T.8. – Қазақ мифтері.
  8. Орынбеков М.С. Древние верования Казахстана. – Алматы, 2002.
9. Мауленов А. Қазіргі қазақ прозасындағы аңыздар мен мифтердің көркемдік қызметі. Канд. дисс.  авторефераты. Алматы, 2001.
     10. Қазіргі әдебиет және фольклор. Алматы, 2009.
     11. Асылбекұлы С. Қазақ повесі (генезис, эволюция, поэтика). Монография. Алматы: Үш қиян, 2008.
     12. Жанайдаров О. Ежелгі Қазақстан мифтері. Астана: Аруна, 2006.
           13. Айвазян М.К. Русская литература и фольклор. Ереван, ЕГУ, 2009.

Электрондық оқулықтарға қажетті сайттар:

            1. http://www.infoliolib.l/info/.
            2. http://www.openj-gate.org /.
            3. http:/www.rubricon.com– РУБРИКОН.